Güney Afrika’nın ilk Müslüman doktorları, Osmanlı torunları

Abdülaziz Han’ın ülkeye gönderdiği din âlimi Ebubekir Efendi’nin torunu Muhammed Şükrü Efendi, ülkenin ilk “siyahi genel cerrahı”, diğer torunu Hayrunnisa Hanım da ilk “siyahi kadın doktoru” olarak tarihe geçti

Osmanlı-Afrika ilişkileri uzmanı Halim Gençoğlu tarafından yürütülen araştırma, Güney Afrika’nın ilk Müslüman doktorunun, Sultan Abdülaziz Han tarafından bölgeye gönderilen din alimi Ebubekir Efendi’nin torunu Muhammed Şükrü Efendi olduğunu ortaya çıkardı.
Cape Town Üniversitesi tarafından internet sitesinden duyurulan araştırma sonucu ülkede büyük yankı uyandırdı. Konuyla ilgili konuşan Gençoğlu, Ebubekir Efendi’nin Osmanlı döneminde Güney Afrika’daki Müslümanlar arasındaki ihtilafları çözmek ve onlara İslami ilimleri öğretmek amacıyla görevlendirildiğini belirti. Gençoğlu, Ebubekir Efendi’nin torunu Şükrü Efendi’nin ise 1935’te Cape Town Üniversitesi’ne kayıt yaptırdığını, 1942’de genel cerrahi uzmanlığı hekimlik diplomasını aldığında ülkenin ilk Müslüman doktoru olarak tarihe geçtiğini söyledi.
Ebubekir Efendi’nin diğer torunu Havva Hayrunnisa Hanım’ın ise, Londra’da tıp diplomasını aldıktan sonra 1929’da Güney Afrika’ya döndüğünü ve kadın doğum uzmanı olarak çalışmaya başladığını ifade eden Gençoğlu, bu yönüyle de kendisinin Güney Afrika’nın ilk Müslüman kadın doktoru olduğunu kaydetti. Araştırma sonucunun ülkede büyük heyecan uyandırdığını aktaran Gençoğlu, araştırmanın yazılı ve görsel medyada en çok yer bulan ve sosyal paylaşım sitelerinde en çok tartışılan konulardan biri olduğunu dile getirdi. Gençoğlu, yayınladığı araştırmayla ilgili ırkçılık karşıtı gruplardan büyük destek gördüğünü, özellikle de feministlerin Hayrunnisa  Hanım’dan takdirle söz ettiklerini belirtti.
Güney Afrika’nın bağımsızlığını kazanmasının hemen ardından çıkarılan Toprak Yasası ülkedeki ayrımcılığın temelini oluşturdu. Irkçılığın bir devlet politikası halini aldığı bu dönemde siyahiler gibi Müslümanlar da ayrımcılığa maruz kaldı. Muhammed Şükrü Efendi ve Havva Hayrunnisa Hanım beyaz tenli olmalarına rağmen “siyahi” olarak kayıtlara geçti. O dönemde Müslümanlar seçme ve seçilme hakkı, ibadet özgürlüğü gibi birçok temel haktan men edilmişti. Cape Town Üniversitesi kayıtlarında ülkenin siyahi ilk erkek doktoru olarak Muhammed Şükrü Efendi’nin, ülkenin siyahi ilk kadın doktoru olarak da kuzeni Havva Hayrunnisa’nın ismi yer alıyor.