Keşke bunları 2 gün önce yazsaydım!

Bu yazacaklarımı keşke 2 gün önce yazsaydım. Fakat tavşanlara kümes, kuşlara kafes, anaokulu bebelerine ağaçtan ev yapmaktan makale yahut köşe yazısı yazmaya vakit bulamadık ki birader. Hobimiz fobimiz olacak o derece. Şayet 2 gün önce yazsa idim, kafamda kurmuş idim, yazının başlığı “Yeni Küresel Ekonomik Krizin Eşiğinde miyiz?” olacaktı. Hatta diyesim vardı ki, bu yazıyı bir yere not edin, dediklerim çıkarsa, beni kriz bilen adam olarak ünlersiniz. Bizim Roubini’den (Nourel olan) neyimiz eksik. Meseleyi herkesten evvel itibarlı bir gazetede yazdınız mı, iyi analiz ettiniz mi, öngördünüz ya da diyelim salladınız da tuttu mu, adınız çıktı mı kriz bilen adama, oldunuz büyük ekonomist. Para, şöhret, itibar, istemem yan cebime koy. Fakat 2 gün geciktik galiba geçmişler ola.
Dünya yeni bir ekonomik krizin eşiğinde duruyor. Küresel piyasalara bakınca görünen manzara şu; Çin, Avrupa Birliği, Rusya ekonomilerinde ihracat oranları düşüşte, dahası bu ülkelerin ekonomileri küçülüyor. Ekonomik bakımdan dünyanın en önemli ülkesi Amerika ise durağan görünümde. Beklenti her an bir küçülmeye hazır olduğu yönünde. Tüm bu ekonomileri toplarsanız, kabaca dünya ekonomisinin yüzde 60’ı ediyor. Son dünya krizi öncesi emtia fiyatlarında bir şişkinlik yaşanmıyor. Metal fiyatları 2008 yılına göre hâlâ yaklaşık yüzde 40 daha ucuz. Petrol fiyatları 2008 yılı fiyatlarının neredeyse 3’te 1’i oranında seyrediyor. Buna rağmen dünya ekonomisinde istenen tüketim oranları gerçekleşmiyor. Dahası 2008 krizinin uzantısı gibi görünen küresel vekâlet savaşlarında ise bir yenişme söz konusu olmuyor.
Ben de bu atmosferde kasım ayında yapılacak olan ABD seçimlerine kadar büyük bir hadise çıkarsa nur topu gibi dünya krizimiz kucağımızda, çıkmazsa da seçimin bizzat kendisi kriz olabilir diye yazacaydım, hoop Panama Pampers paraşütle iniverdi. Al sana dünya krizi için tetikleyici sebep. Elbette soracağız; bayram değil, seyran değil, bu belgeler niye sızdırıldı, sızdıran kim, bu kimin savaşı? Kanaatimce bu doğrudan Amerika’nın iç savaşıdır. Belki diyeceksiniz neden o zaman listelerde Amerikalı siyasetçi ve iş adamları yok? Cevabı basit; Amerika savaşları uzaklarda yapar. İç savaşını bile! Hoş tüm dünya bir anlamda Amerika’nın içi değil midir? Anladığım o ki Amerika içerisindeki iki büyük eko-politik güç kümesi yeniden kozlarını paylaşıyor. Panama belgeleriyle ilgili ilk yorum ve tahminlerin aksine bu savaş sonucu Putin devrilmeyecektir. Savaşın sonucunda çok güçlü görülen kimi küresel şirketlerin iflası ile asıl oyunu ve savaşın seyrini anlamak mümkün olacaktır. Doğrusu benim beklentim bazı petrol şirketlerinde şaşırtıcı gelişmelerin olabileceği yönünde. Kısa zaman içinde yaşayıp göreceğiz.
Malum 2008 dünya krizi bizi teğet geçmişti. 2008 krizi bizim açımızdan bir fırsat bile olabilirdi; ancak iç sorunlarımız ve devlet bürokrasisinden atamadığımız eziklik psikolojisi nedeni ile bu durumu bir fırsata çevirememiştik. 2016 krizi kapıya dayandığında ise ekonomik verilerimiz bir önceki dünya krizine göre daha zayıf, bürokratik özgüven ve yetkinliğimiz ise daha yüksek olabilecek gibi görünüyor. Hoca Nasreddin’in dediği gibi; herkes küçük kıyamete (kendi cebine) baksın. Dünya yıkılmış, yıkılmamış kime ne?

Hamit Akçay - @hamit_akcay